Redactie

Andere financieringsvorm nodig voor sociaal domein 

De herijking van het Gemeentefonds vraagt om een zorgvuldig en transparant proces. Daarbij horen duidelijke politieke keuzes. Zo zou voor de financiering van het sociaal domein afgeweken moeten worden van de trap-op-trap-af-systematiek.

Dat stelt de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) in een advies aan het kabinet over de herziening van het Gemeentefonds per 2021, die van grote betekenis is voor de gemeentelijke financiën. Bovengenoemde politieke keuzes worden gemaakt op basis van onderzoeksresultaten, zonder voor te sorteren op die keuzes bij de opzet van de onderzoeken. De uitgangspunten voor de herijking van het Gemeentefonds horen helder en eenduidig zijn.

Dat betekent volgens de raad dat de verdeling moet aansluiten bij de kosten die gemeenten maken en de inkomsten die zij zelf kunnen genereren. Daarnaast is het belangrijk dat de verdeling globaal genoeg is om de keuzevrijheid van overheden niet te beperken. De verdeling mag niet door overheden beïnvloedbaar zijn en flexibel genoeg zijn om in te kunnen spelen op maatschappelijke en bestuurlijke ontwikkelingen.

De ROB voorziet dat de nieuwe taken in het sociaal domein in 2021 nog niet uitgekristalliseerd zijn. De bekostiging vanuit het Rijk kan dat dus ook niet zijn. Daarom is het van belang geen onomkeerbare stappen te zetten in de integratie van het sociaal domein in de algemene uitkering, aldus de raad. 

Als de overheden blijven vasthouden aan de gedachte achter de decentralisatie, dan moet het Rijk zich onthouden van bemoeienis en maken gemeenten zelf lokale politieke keuzes. Dan kan de overdracht van de budgetten sociaal domein naar de algemene uitkering, zonder labels, blijven plaatsvinden. Is dat niet het geval, dan lenen de taken in het sociaal domein zich volgens de raad blijkbaar niet voor veel lokale beleidsvrijheid. Dan zal de overdracht naar de algemene uitkering moeten worden heroverwogen. 

Tegelijkertijd stelt de ROB vast dat de trap-op-trap-af-systematiek die Rijk en gemeenten hanteren in theorie past bij gelijkwaardige verhoudingen, maar in de lokale praktijk onvoordelig kan uitpakken voor de financiering van het sociaal domein. De trap-op-trap-af-systematiek kan ertoe leiden dat gemeenten gedurende het lopende begrotingsjaar geconfronteerd kunnen worden met onvoorziene financiële ongerijmdheden en moeten bezuinigen omdat het Rijk zijn geld niet uitgeeft. Gelet op het feit dat een groot deel van de gemeentelijke uitgaven wordt bepaald door het sociaal domein, kan dat leiden tot een neerwaartse dienstverlening aan burgers. Gezien de grote onzekerheden in de kostenontwikkeling in het sociaal domein, zou volgens de raad een deel van het Gemeentefonds moeten worden losgekoppeld van de zogeheten trap-op-trap-af systematiek. De financiering van het sociaal domein vraagt om een meer stabiele inkomstenstroom en meerjarige zekerheid.