Redactie

'Gemeenteraad moet politieke keuzes durven maken in het sociaal domein'

Gemeenteraden zouden weg moeten blijven van advies over de uitvoering van de zorg in het sociaal domein en in plaats daarvan juist een politiek debat voeren over de maatschappelijke waarden die richting moeten geven aan het sociaal beleid.

Nu richten raadsleden, als ze praten over het sociaal domein, zich vaak op de uitvoering. Maar, zegt de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), raadsleden zijn geen professionals, zij zijn politici. Daarom moeten ze prioriteiten stellen. Aan dat politieke debat ontbreekt het veelal. ‘Daardoor worden keuzes in het sociaal domein zo lang mogelijk uitgesteld en dat gaat ten koste van andere domeinen.’

Met zijn advies Decentrale taak is politieke zaak wil de ROB dat de gemeenteraad zijn sturende rol in het domein gaat oppakken. In 2017 constateerde de Raad in een eerste onderzoek al dat het politieke debat over de taken in het sociaal domein in gemeenteraden moeilijk van de grond kwam.

Drie jaar later constateert de ROB dat de decentralisatie van taken in het sociaal domein, in 2015, een ‘ingrijpende transitie’ is die tijd vraagt. Nog altijd zijn alle hoofdrolspelers in colleges en gemeenteraden zoekende naar hun rol, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Belangrijkste conclusie: de zorgthema’s hebben nog steeds een weinig politiek karakter. Omdat raadsleden een zo goed mogelijke zorg voor iedereen willen, schrikken ze ervoor terug om politieke keuzes te maken. Keuzes hebben immers consequenties voor het leven van kwetsbare inwoners. En als de uitkomst van keuzes in beleid moeilijk te voorspellen is, wordt het allemaal nog lastiger.

Het is ook niet makkelijk voor raadsleden, stelt de ROB. Als een kadernota of beleidsnota als hamerstuk wordt voorgelegd, zonder dat daar een proces aan vooraf is gegaan, worden ze voor het blok gezet. En dan zijn er nog de regionale samenwerkingsverbanden waarin afspraken worden gemaakt, en een nationale overheid die tussen de alledaagse hectiek door nieuwe wet- en regelgeving over de gemeenten uitrolt.

Toch, zegt de ROB, kunnen raadsleden de sturingsruimte die ze wél hebben, beter benutten. Maar dat vraagt wel om bewustzijn van hun politieke rol en bevoegdheden. Daarom moet het politieke debat over maatschappelijke waarden volgens de Raad het vertrekpunt zijn van sturing geven aan het sociaal beleid.

De ROB adviseert gemeenteraden zich nadrukkelijker op te stellen als opdrachtgever van het college en met het college een duidelijke taakafbakening te maken. Ook zouden zij moeten focussen op de maatschappelijke waarden die zij voor de toekomst belangrijk vinden en die vertalen in maatschappelijke effecten die zij willen bereiken. Gemeenteraden moeten ook bereid zijn te investeren in scholing van zichzelf en de griffie, om zich bewuster te worden van hun rol, bevoegdheden, rechten en instrumenten.

Colleges zouden, volgens de ROB, de raden geen enkelvoudige voorstellen moeten voorleggen, maar onderbouwde scenario’s zodat raadsleden meer keuzeruimte hebben. En, zo richt de Raad zich tot de colleges: ‘Bedien de gemeenteraad vraaggestuurd en niet aanbodgestuurd. Dat wil zeggen dat u informeert naar de behoefte en de raad niet vanuit uw informatieplicht overlaadt met allerlei stukken.’

VNG-podcast over het ROB-advies